( 1 ) مرزبان حكمران مذار « 1 » همراه لشكرى گران آهنگ جنگ با عتبه كرد و جنگ كردند و خداوند سپاه مرزبان را شكست داد . مرزبان اسير شد . گردنش را زدند و قبا و كمربندش را كه زرينه و گوهرنشان بود برداشتند و عتبه آن را پيش عمر بن خطاب گسيل داشت . چون جامه‌هاى مرزبان به مدينه رسيد ، مردم از فرستاده درباره احوال مردم پرسيدند . كسى كه آمده بود گفت اى گروه مسلمانان از چه مىپرسيد ؟ به خدا سوگند مردم را در حالى رها كردم كه سيم و زر بر آنان فرو مىريخت . مردم به نشاط آمدند و عمر مردان را در گروههاى صد نفرى و پنجاه نفرى براى مدد رسانى به عتبه روانهء بصره كرد . گويد : سعد بن ابى وقاص براى عتبة كه در واقع كارگزار او بود نامه مىنوشت و فرمانهايى مىداد . عتبه از اين جهت دلگير شد و از عمر اجازه خواست كه پيش او برود . عمر اجازه داد . عتبه ، مغيرة بن شعبه را به بصره به جانشينى خود گماشت و پيش عمر آمد و از چيرگى سعد بر خود گله گزارى كرد . عمر خاموش ماند . عتبة اين سخن را چند بار گفت و چون فراوان بازگو كرد ، عمر گفت : اى عتبه ! تو را چه مىشود و چه زيانى براى تو دارد كه فرماندهى مردى از قريش را كه افتخار مصاحبت با حضرت ختمى مرتبت را داشته است بپذيرى و بر آن گردن نهى و فزون بر اين سعد را شرف است . عتبه پاسخ داد مگر من از قريش نيستم ؟ وانگهى پيامبر فرموده است : همپيمان قوم از آن قوم است و مگر مرا افتخار مصاحبت ديرينه با آن حضرت نيست كه نه ناشناخته است و نه در خور انكار ؟ عمر پاسخ داد كه اين برترى تو انكار نمىشود و ناشناخته نيست . عتبه گفت : اينك كه كار به اين جا كشيده شده است به خدا سوگند هرگز به بصره برنخواهم گشت . و عمر چيزى جز برگرداندن او را به بصره نپذيرفت ، و او را به بصره برگرداند و عتبه در راه گرفتار بيمارى شكم شد و در ناحيه معدن بنى سليم درگذشت و اين به سال هفدهم هجرت بوده سويد بردهء عتبه كالا و باز مانده ميراث او را پيش عمر بن خطاب آورد . عتبة بن غزوان به هنگام مرگ پنجاه و هفت ساله بود . « 2 » بريدة بن حصيب ابن عبد الله بن حارث بن اعرج بن سعد بن رزاح بن عدى بن سهم بن مازن بن حارث بن

--> ( 1 ) مذار ، مركز دشت ميشان و ميان واسط و بصره است به معجم البلدان ، ج 7 ، ص 433 مراجعه فرماييد . ( 2 ) در ترجمه طبقات ، ج 3 ، ص 85 نيز شرح حالى به نسبت مختصر از عتبة بن غزوان آمده است .